Sebastian Wierzbicki złożył dziś do Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wniosek o wpisanie do rejestru zabytków gmachu dawnego KC PZPR w Warszawie przy ulicy Nowy Świat 6/12. Jego zdaniem budynek, w którym po 1989 r. znajdowała się Warszawska Giełda Papierów Wartościowych spełnia wszelkie kryteria definicji zabytku. Po pierwsze jest architektoniczną perełką modernizmu ale również świadectwem epoki socjalizmu, która trwała w Polsce przez kilkadziesiąt lat. Składając wniosek Wierzbicki chce zablokować plany Ministerstwa Skarbu ewentualnej prywatyzacji spółki władającej budynkiem, co w przyszłości może grozić zburzeniem obiektu. Ponadto zwraca uwagę, że 10% akcji spółki znajduje się w posiadaniu Fundacji Uniwersytetu Warszawskiego i dochody z tego tytułu przeznaczane są na rozbudowę Uniwersytetu. Plany ministra Aleksandra Grada mogą sprawić, że tych środków zabraknie. Sebastian Wierzbicki zapowiedział, że będzie na bieżąco monitował działania Konserwatora w kwestii wpisu.

Treść wniosku:

Warszawa, 15.05.2009 r.


Pani
Barbara Jezierska
Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków
Warszawa, ul. Jasna 10


Zwracam się z uprzejmą prośbą i zarazem z apelem do Pani Konserwator, aby działając na postawie art.9 ust.1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, wszczęła Pani z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wpisania do rejestru zabytków budynku Centrum Bankowo-Finansowego w Warszawie przy ulicy Nowy Świat 6/12.
Ideą powstania tego gmachu była chęć zebrania w jednym miejscu wszystkich siedzib ówczesnych partii popierające powojenną rzeczywistość (Polskiej Partii Robotniczej – PPR, Polskiej Partii Socjalistycznej – PPS, Polskiego Stronnictwa Ludowego – PSL, Stronnictwa Ludowego – SL, Stronnictwa Demokratycznego – SD, Stronnictwa Pracy – SP). Jego zaprojektowanie powierzono zespołowi architektów zwanemu „Tygrysami” – Wacławowi Kłyszewskiemu, Jerzemu Mokrzyńskiemu i Eugeniuszowi Wierzbickiemu - twórcom m.in. takich obiektów jak Teatr Lalek w Białymstoku, Dworzec Kolejowy w Katowicach, Muzeum Sztuki Współczesnej w Skopje. Projekt powstał tuż przed ogłoszeniem doktryny realizmu socjalistycznego, a w 1947 roku nagrodzono go nagrodą SARP. Architekci założyli, że budynek będzie wpisywał się w częściowo istniejącą południową pierzeję Alei Jerozolimskich, zabudowaną już Muzeum Narodowym oraz budynkiem Banku Gospodarstwa Krajowego. Uznali, że istniejące budynki powinny być powiązane z konstrukcją, która nie będzie raziła swoim monumentalizmem.
Gmach wzniesiono w latach 1948-1952 ze składek - cegiełek rozprowadzanych wśród społeczeństwa. Powstał obiekt na planie czworoboku z obszernym dziedzińcem pośrodku, pięciokondygnacyjny z parterem i antresolą „w stylu umiarkowanego modernizmu przełomu 40 i 50 – tych. Łączy cechy nowoczesne z historycznym uformowaniem bryły i historyczno - modernistyczną dekoracyjnością detalu” jak pisze M. Leśniakowska w wydanej w 2003 r. książce „Architektura w Warszawie lata 1945 – 1965”. Wszystko było w nim dziełem myśli i rąk polskich. W wnętrzu budynku znajdują się m.in. płaskorzeźby autorstwa Jerzego Bandury, Franciszka Strynkiewicza i Jerzego Jaruszkiewicza. Balustrady, poręcze i ozdobne kraty są dziełem rodzimych artystów - kowali. Jedynym „elementem obcym” są schody otaczające budynek z trzech stron wykonane z granitu, pochodzącego z rozebranego z mauzoleum Hindenburga wybudowanego przez Niemców na polach Grunwaldu.
W wyniku zmiany sytuacji politycznej m.in. poprzez połączenie PPS i PPR w Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą, PSL i SL w Zjednoczone Stronnictwo Ludowe oraz zawieszeniu działalności SP, jeszcze przed zakończeniem budowy gmachu z dotychczasowych sześciu ugrupowań chętnych do zamieszkania w budynku zostały już tylko trzy. Wkrótce jednak ZSL i SD zapragnęły własnych siedzib, tak więc w gmachu mającym być „Domem Partii” pozostała jedynie Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. W ten sposób nazwa budynku nabrała zupełnie innego niż pierwotne znaczenia, jednak pozostawała w powszechnym użyciu do końca lat sześćdziesiątych. W latach siedemdziesiątych w potocznym użyciu znalazła się nazwa „Biały Dom” nawiązująca do amerykańskiego ośrodka władzy, a następnie rozpowszechniła się nazwa „Gmach KC PZPR”, która w latach osiemdziesiątych skróciła się tylko do nazwy „KC”.
Obiekt Centrum Bankowo-Finansowego niewątpliwie spełnia kryteria definicji zabytku, według której zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części i zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki lub zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zgodnie z tymi kryteriami budynek Centrum Bankowo-Finansowego w całości i bezwzględnie zasługuję na wpis do rejestru zabytków. Trzeba pamiętać, że oprócz walorów architektonicznych jakie niewątpliwie posiada, obiekt ten jest od dziesięcioleci związany z historią naszego miasta i kraju. Była siedziba KC PZPR to miejsce, gdzie zapadały najważniejsze decyzje, istotne dla kraju, jak i jego obywateli. Zmiany polityczne, które rozpoczęły się w 1989 r. spowodowały, że budynek ten stał się jednym z symboli odradzania się gospodarki rynkowej, będąc przez wiele lat siedzibą giełdy papierów wartościowych. Gmach byłego KC PZPR bezapelacyjnie zasługuje więc na wpis do rejestru zabytków nie tylko ze względów architektonicznych, ale również historycznych i artystycznych.
Dyskusja dotycząca tego zagadnienia toczy się od dawna. Już w 1998 roku prof. Waldemar Baraniecki tak mówił na ten temat: „Dawny Dom Partii wpisuję się w nurt tradycji sklasycyzowanej architektury lat trzydziestych. Wyraźne są wpływy Augusta Perreta. Gmach bezwzględnie powinien się znaleźć w warszawskim rejestrze zabytków.‘’ Ta opinia jest wciąż aktualna i trudno się z nią nie zgodzić. Pragnę również przypomnieć, iż SARP wpisał omawiany budynek na listę obiektów do ochrony, a wielokrotnie mówiła Pani, że obiekty z tej listy będą umieszczane w rejestrze zabytków w pierwszej kolejności. Chciałbym zauważyć, że wpisanie do rejestru budynku związanego z PZPR nie jest w Polsce niczym nowym. Podlaski Konserwator Zabytków już 1993 roku wpisał zbudowaną nieco później siedzibę Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Białymstoku do rejestru zabytków.
W związku z powyższym wnoszę jak na wstępie. Jednocześnie powodowany doniesieniami prasowymi związanymi z planami Ministerstwa Skarbu odnośnie gmachu Centrum Bankowo-Finansowego bardzo proszę o dokonanie tego w jak najszybszym możliwym terminie.

Sebastian Wierzbicki